Amire Saygısızlık Disiplin Cezası: Danıştay’dan Polis Memurları İçin 6 Emsal Karar

Amire saygısızlık disiplin cezası, özellikle Emniyet Teşkilatında görev yapan polis memurları bakımından mesleki ve ekonomik sonuçlar doğurabilen önemli bir idari yaptırımdır. Görev sırasında veya görev dışında amire karşı kullanılan sözler, sergilenen davranışlar ve yaşanan tartışmalar nedeniyle başlatılan disiplin soruşturmaları, kimi zaman aylıktan kesme veya kısa süreli durdurma cezalarıyla sonuçlanabilmektedir.

Ancak amir ile ast arasında tartışma yaşanması, amirin personelin davranışını saygısızlık olarak değerlendirmesi veya olay hakkında tek taraflı tutanak düzenlenmesi, her durumda disiplin cezası verilmesi için yeterli değildir. Disiplin hukukunda esas olan, isnat edilen fiilin somut biçimde ortaya konulması, hukuken geçerli delillerle ispatlanması ve eylemin ilgili mevzuatta düzenlenen disiplin suçunun unsurlarını taşımasıdır.

Danıştay İkinci Dairesinin 2023 ve 2024 yıllarında verdiği altı emsal karar, polisin amire saygısızlık nedeniyle cezalandırılması, disiplin soruşturmasında ispat yükümlülüğü, tanık ifadelerinin değerlendirilmesi, tek taraflı tutanakların delil değeri ve disiplin cezasının iptali bakımından önemli hukuki ilkeler ortaya koymaktadır.

İncelenen kararlar, amire saygısızlık iddiasının niteliği kadar, bu iddiayı destekleyen delillerin güvenilirliğinin de belirleyici olduğunu göstermektedir. Özellikle ast-üst ilişkilerinin yoğun olduğu Emniyet Teşkilatında, disiplin soruşturmasının objektif biçimde yürütülmesi ve personelin savunmasının bütün delillerle birlikte değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.

Amire Saygısızlık Disiplin Suçu Nedir?

Amire saygısızlık, kamu görevlisinin amirine veya üstüne karşı görev ilişkisi içerisinde ya da mevzuatın öngördüğü durumlarda görev dışında sergilediği, disiplin düzenini ihlal eden söz ve davranışlarla ilgili bir disiplin hukuku konusudur.

Emniyet Teşkilatında hiyerarşik düzenin korunması, kamu hizmetinin düzenli yürütülmesi bakımından önemlidir. Bununla birlikte hiyerarşik ilişkinin varlığı, amirin personel hakkındaki her değerlendirmesinin tartışmasız kabul edilmesini veya personelin her itirazının disiplin suçu sayılmasını gerektirmez.

Bir polis memurunun amirine karşı saygısız davrandığından söz edilebilmesi için öncelikle hangi sözün söylendiği veya hangi davranışın gerçekleştirildiği belirlenmelidir. Bunun ardından söz konusu eylemin gerçekleşip gerçekleşmediği, olayın meydana geldiği koşullar ve ilgili disiplin hükmünün unsurları değerlendirilmelidir.

Bu nedenle amire saygısızlık nedeniyle disiplin cezası verilmesi, yalnızca amirin kişisel kanaatine veya olayın tarafları arasındaki anlaşmazlığa dayandırılamaz.

İncelenen Danıştay kararlarında, eski Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü hükümleri uygulanmıştır. Bu nedenle kararların değerlendirilmesinde, olay tarihlerindeki mevzuat ile günümüzde yürürlükte bulunan disiplin düzenlemelerinin birbirinden ayrılması gerekir.

Güncel disiplin uyuşmazlıklarında 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun’un ilgili hükümleri ayrıca incelenmelidir.

1. Danıştay: Amirine Sakin Şekilde Açıklama Yapan Polis Memuruna Saygısızlık Cezası Verilemez

Karar Künyesi

Mahkeme: Danıştay 2. Dairesi
Esas No: 2021/
Karar No: 2023/
Karar Tarihi: 15.02.2023
Dava Konusu: Görev dışında amire saygısız davranmak nedeniyle verilen bir günlük aylık kesimi disiplin cezasının iptali
Karar Sonucu: Disiplin cezasının iptaline ilişkin mahkeme kararının gerekçesi değiştirilerek onanması

Olayın Gelişimi

Diyarbakır İl Emniyet Müdürlüğü Çevik Kuvvet Şube Müdürlüğünde görev yapan polis memuru, sağlık sorunları nedeniyle beş günlük istirahat raporu almıştır.

Polis memuru, rapor aldığı gün amirinin odasına giderek sağlık durumunu bildirmiş ve kendisini iyi hissetmemesine rağmen emir verilmesi hâlinde nöbet görevini yerine getirebileceğini ifade etmiştir.

Amiri ise nöbet görevinin önemli olduğunu ve istirahat yeri olarak değerlendirilemeyeceğini belirtmiştir. Bunun üzerine polis memuru herhangi bir tartışma yaşanmadan odadan ayrılmış ve sağlık raporunu işleme koydurmuştur.

Daha sonra polis memuru, küçük yaştaki oğluyla birlikte görev yaptığı birime geldiğinde amiriyle karşılaşmıştır. Amirinin neden istirahat etmediğini sorması üzerine polis memuru, önceki görüşmede kendisine bağırıldığını ve bu nedenle raporunu işleme koydurduğunu söylemiştir.

Yaşanan olay sonrasında polis memuru hakkında görev dışında amire saygısız davranmak iddiasıyla disiplin soruşturması başlatılmış ve bir günlük aylık kesimi cezası verilmiştir.

Polis memuru ise amirinin kendisine çocuğunun yanında bağırdığını, herhangi bir saygısızlık yapmadığını ileri sürerek disiplin cezasının iptali için dava açmıştır.

Danıştayın Hukuki Değerlendirmesi

İlk derece mahkemesi, polis memuruna isnat edilen fiilin yeterli delillerle ortaya konulamadığını belirterek disiplin cezasını iptal etmiştir.

Danıştay İkinci Dairesi ise disiplin cezasının iptal edilmesini hukuka uygun bulmakla birlikte ilk derece mahkemesinin tanık ifadelerine ilişkin değerlendirmesini değiştirmiştir.

Danıştay, tanık anlatımlarının tek başına hiçbir şekilde delil kabul edilemeyeceği yönündeki yaklaşımı benimsememiştir. Olayın niteliğine göre, fiilin gerçekleşip gerçekleşmediğinin olay yerinde bulunan tanıkların ifadeleriyle ortaya konulabileceğini kabul etmiştir.

Somut olayda bir komiser yardımcısı ve beş polis memurunun ifadeleri incelenmiş; polis memurunun amirine durumu sakin biçimde açıklamaya çalıştığı, buna karşılık amirinin yüksek sesle bağırdığı anlaşılmıştır.

Danıştay kararında disiplin hukukunda ispat yükümlülüğüne ilişkin şu değerlendirmeye yer verilmiştir:

“Suça esas fiilin sübuta erdiğine ilişkin tespitin, hukuken geçerli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve somut delillerle […] ortaya konulması […] gerektiği açıktır.”

Danıştay, olayın oluş şekli ve tanık ifadeleri birlikte değerlendirildiğinde polis memurunun amire saygısızlık fiilini işlediğinin kanıtlanamadığı sonucuna ulaşmıştır.

Kararın Önemi

Bu karar, amire karşı açıklama yapmak ile amire saygısız davranmak arasındaki ayrım bakımından önemlidir.

Personelin amirine karşı kendi durumunu açıklaması, daha önce yaşanan bir olayı hatırlatması veya kendisine yönelik davranıştan rahatsız olduğunu belirtmesi, tek başına saygısızlık fiilinin gerçekleştiğini göstermez.

Kararın diğer önemli yönü ise tanık deliline ilişkindir. Danıştay, tanık ifadelerinin disiplin soruşturmasında kullanılabileceğini kabul etmiş; ancak bu ifadelerin olayın gerçek oluş şeklini ortaya koyacak biçimde değerlendirilmesini gerekli görmüştür.

Sonuç olarak Danıştay, disiplin cezasının iptaline ilişkin mahkeme kararını gerekçesini değiştirerek onamıştır.  

2. Danıştay: Amirine “Sen” Diye Hitap Ettiği İddia Edilen Polis Memuruna Verilen Disiplin Cezası İptal Edildi

Karar Künyesi

Mahkeme: Danıştay 2. Dairesi
Esas No: 2021/
Karar No: 2024/
Karar Tarihi: 12.03.2024
Dava Konusu: Görev sırasında amire saygısız davranmak nedeniyle verilen bir günlük aylık kesimi disiplin cezasının iptali
Karar Sonucu: Disiplin cezasını iptal eden ilk derece mahkemesi kararının onanması

Uyuşmazlığın Konusu

İlçe Emniyet Müdürlüğünde görev yapan polis memuru hakkında, amirine karşı saygısız tavır ve söylemlerde bulunduğu iddiasıyla disiplin soruşturması yürütülmüştür.

Soruşturmanın dayanaklarından biri, emniyet amiri tarafından düzenlenen tutanaktır. Tutanakta polis memurunun uyarılmasına rağmen saygısız davranışlarını sürdürdüğü belirtilmiştir.

Ancak söz konusu tutanakta, polis memurunun hangi sözleri söylediği veya hangi davranışlarının saygısızlık olarak değerlendirildiği somut biçimde açıklanmamıştır.

Polis memuru ise amirine “sen” şeklinde hitap etmediğini, daha önce yapılan bir görüşmedeki sözlerin yanlış anlaşılması nedeniyle aralarında kısa süreli bir tartışma yaşandığını savunmuştur.

Disiplin soruşturması sonucunda polis memuruna bir günlük aylık kesimi cezası verilmiş, bunun üzerine idari yargıda iptal davası açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesinin Değerlendirmesi

İdare Mahkemesi, disiplin soruşturmasında isnat edilen fiilin yeterince açıklanmadığını tespit etmiştir.

Mahkemeye göre bir kamu görevlisinin amirine saygısızlık yaptığı ileri sürülüyorsa, bu iddianın hangi söz veya davranışa dayandığının açıkça gösterilmesi gerekir.

Somut olayda ise tutanakta saygısızlık yapıldığı belirtilmesine rağmen saygısızlığın ne şekilde gerçekleştiği ortaya konulamamıştır.

Ayrıca soruşturma raporunda ve disiplin kurulu kararında, polis memurunun amirine karşı gerçekleştirdiği ileri sürülen somut eylemler yeterince açıklanmamıştır.

Mahkeme, disiplin cezasına konu fiilin tereddüde yer bırakmayacak şekilde ispatlanamadığı gerekçesiyle işlemi iptal etmiştir.

Danıştayın Kararı

Danıştay İkinci Dairesi, ilk derece mahkemesinin kararını usul ve hukuka uygun bulmuştur.

Kararda, idarenin temyiz isteminin reddine ve disiplin cezasının iptaline ilişkin mahkeme kararının onanmasına hükmedilmiştir.

Kararın Hukuki Önemi

Bu karar, amire saygısızlık tutanağının nasıl düzenlenmesi gerektiği ve disiplin soruşturmasında somut fiilin belirlenmesi bakımından önemlidir.

Bir tutanakta yalnızca “amirine saygısızlık yaptı”, “uyarılmasına rağmen saygısız tavırlarını sürdürdü” veya benzeri genel ifadelerin kullanılması, disiplin cezasının hukuka uygunluğunu tek başına ortaya koymaz.

İdarenin, disiplin cezasına esas aldığı davranışı somutlaştırması ve bu davranışın gerçekleştiğini hukuken geçerli delillerle göstermesi gerekir.

Dolayısıyla amir tarafından düzenlenen tutanak, içerdiği olgular ve diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir.

Danıştay, somut olayda fiilin yeterince ortaya konulamaması nedeniyle verilen iptal kararını onamıştır.  

3. Danıştay: Elleri Cebinde Konuştuğu ve Sicil Armasını Çıkardığı İddia Edilen Polisin Cezası İptal Edildi

Karar Künyesi

Mahkeme: Danıştay 2. Dairesi
Esas No: 2021/
Karar No: 2024/
Karar Tarihi: 12.02.2024
Dava Konusu: Görev sırasında amire saygısız davranmak nedeniyle verilen bir günlük aylık kesimi disiplin cezasının iptali
Karar Sonucu: Disiplin cezasının iptaline ilişkin mahkeme kararının onanması

Olayın Gelişimi

İl Emniyet Müdürlüğü Trafik Denetleme Şube Müdürlüğünde görev yapan polis memuru hakkında, amirine karşı saygısız davranışlarda bulunduğu iddiasıyla disiplin soruşturması yürütülmüştür.

Soruşturma kapsamında polis memurunun amiriyle konuşurken ellerini cebinde tuttuğu, yüksek ses tonuyla hitap ettiği, saygısız biçimde tepki gösterdiği ve üniformasının sol kolunda bulunan sicil armasını çıkararak amirine uzattığı ileri sürülmüştür.

Bu davranışların görev sırasında amire saygısızlık oluşturduğu değerlendirilerek polis memuruna bir günlük aylık kesimi cezası verilmiştir.

Polis memuru, kendisine isnat edilen eylemlerin gerçekleşmediğini ileri sürerek disiplin cezasının iptalini talep etmiştir.

Mahkemenin Delil İncelemesi

İlk derece mahkemesi, soruşturma kapsamında alınan ifade tutanaklarını incelemiştir.

Yapılan inceleme sonucunda, polis memurunun yüksek sesle konuştuğu, ellerini cebinde tuttuğu, amirine saygısız biçimde tepki gösterdiği ve sicil numarasını çıkararak amirine uzattığı yönündeki iddiaların ispatlanamadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Mahkeme, disiplin cezasına dayanak gösterilen olayların gerçekleştiğinin yeterli delillerle ortaya konulamaması nedeniyle işlemi iptal etmiştir.

Danıştayın Değerlendirmesi

Davalı idare, disiplin soruşturması sonucunda fiilin sübuta erdiğini ve cezanın hukuka uygun olduğunu ileri sürerek kararı temyiz etmiştir.

Danıştay İkinci Dairesi ise ilk derece mahkemesinin kararını hukuka uygun bulmuş ve idarenin temyiz istemini reddetmiştir.

Böylece polis memuruna verilen bir günlük aylık kesimi cezasının iptaline ilişkin mahkeme kararı onanmıştır.

Kararın Önemi

Bu karar, polis memurunun beden dili ve davranışları nedeniyle amire saygısızlıkla suçlanması bakımından dikkat çekicidir.

Disiplin soruşturmalarında yalnızca sözlü ifadeler değil, davranışlar da değerlendirme konusu olabilir. Ancak belirli bir davranışın disiplin suçu oluşturup oluşturmadığının incelenebilmesi için öncelikle davranışın gerçekleştiğinin ispatlanması gerekir.

Özellikle ellerin cepte tutulması, ses tonunun yükseltilmesi veya üniformadaki bir işaretin çıkarılması gibi somut davranışlara dayanan iddialarda, olayın gerçekten yaşanıp yaşanmadığı deliller üzerinden belirlenmelidir.

Danıştayın onadığı karar, isnat edilen davranışlar ispatlanmadan yalnızca idari değerlendirmeye dayanılarak disiplin cezası verilemeyeceğini göstermektedir.  

4. Danıştay: Tek Taraflı Amir Tutanağı ve Çelişkili İfadelerle Verilen Disiplin Cezası İptal Edildi

Karar Künyesi

Mahkeme: Danıştay 2. Dairesi
Esas No: 2023/
Karar No: 2024/
Karar Tarihi: 05.03.2024
Dava Konusu: Amire saygısızlık nedeniyle verilen üç günlük aylık kesimi disiplin cezasının iptali ve parasal hakların iadesi
Karar Sonucu: Disiplin cezasını iptal eden ve parasal hakların yasal faiziyle ödenmesine hükmeden mahkeme kararının onanması

Uyuşmazlığın Konusu

Kayseri ili Develi İlçe Emniyet Müdürlüğünde görev yapan polis memuru hakkında, görev sırasında amirine saygısız davrandığı iddiasıyla disiplin soruşturması başlatılmıştır.

Soruşturma sonucunda polis memurunun dört ay kısa süreli durdurma cezasıyla cezalandırılması gerektiği değerlendirilmiş; ancak ilgili Tüzük’ün 15. maddesi uygulanarak bir alt ceza olan üç günlük aylık kesimi cezası verilmiştir.

Polis memuru, disiplin cezasının hukuka aykırı olduğunu ileri sürerek işlemin iptalini ve bu işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep etmiştir.

Disiplin Soruşturmasındaki Delil Sorunları

Uyuşmazlığın temelinde, polis memurunun amirine saygısız davrandığı iddiasını destekleyen delillerin yeterli olup olmadığı bulunmaktadır.

Disiplin soruşturmasının, olayın taraflarından biri olan İlçe Emniyet Müdürü tarafından düzenlenen tek taraflı tutanağa dayanılarak başlatıldığı anlaşılmıştır.

Ayrıca tarafların olay hakkındaki ifadeleri arasında çelişkiler bulunduğu, olayla bağlantılı kişiler arasında daha önce yaşanan bir trafik kontrolünden kaynaklanan husumetin mevcut olduğu ve amire saygısızlık iddiasını doğrulayabilecek tarafsız başka tanıkların bulunmadığı değerlendirilmiştir.

İlk derece mahkemesi, bu koşullar altında polis memuruna isnat edilen fiilin objektif, somut ve yeterli delillerle ortaya konulamadığı sonucuna ulaşmıştır.

Mahkeme Kararı ve Parasal Hakların İadesi

İdare Mahkemesi, disiplin cezasını hukuka aykırı bularak iptal etmiştir.

Mahkeme ayrıca hukuka aykırı işlem nedeniyle polis memurunun maaşından kesilen ve yoksun kaldığı parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar vermiştir.

Davalı idarenin temyiz başvurusu üzerine dosyayı inceleyen Danıştay İkinci Dairesi, mahkeme kararının daha önce verilen bozma kararına uygun olduğunu ve hukuka aykırılık taşımadığını belirterek kararı onamıştır.

Kararın Hukuki Önemi

Bu karar, amirin tuttuğu tutanakla disiplin cezası verilmesi ve disiplin cezasının iptalinden sonra parasal hakların iadesi konularında önem taşımaktadır.

Disiplin soruşturmasının tek taraflı bir tutanak üzerine başlatılması, tek başına soruşturmayı hukuka aykırı hâle getirmez. Ancak tutanakta ileri sürülen iddiaların soruşturma sırasında objektif biçimde araştırılması gerekir.

Olayın tarafları arasında husumet bulunması, ifadelerin çelişmesi ve iddiayı destekleyen başka delillerin bulunmaması, disiplin cezasının hukuka uygunluğunun değerlendirilmesinde dikkate alınmalıdır.

Kararın önemli bir diğer sonucu, hukuka aykırı disiplin işleminin ekonomik etkilerinin giderilmesidir.

Somut olayda mahkeme yalnızca disiplin cezasını iptal etmekle kalmamış, polis memurunun yoksun kaldığı parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine de hükmetmiştir.

Bu yönüyle karar, disiplin cezasına karşı açılan iptal davalarında parasal hak taleplerinin önemini göstermektedir.  

5. Danıştay: Çelişkili Tanık İfadelerine Dayanılarak Verilen Dört Ay Kısa Süreli Durdurma Cezası İptal Edildi

Karar Künyesi

Mahkeme: Danıştay 2. Dairesi
Esas No: 2021/
Karar No: 2024/
Karar Tarihi: 19.02.2024
Dava Konusu: Görev sırasında amire saygısızlık nedeniyle verilen dört ay kısa süreli durdurma disiplin cezasının iptali
Karar Sonucu: Disiplin cezasını iptal eden mahkeme kararının onanması

Olayın Gelişimi

İstanbul’da Haliç Polis Merkezinde görev yapan polis memuru hakkında, görev sırasında amirine saygısız davrandığı iddiasıyla disiplin soruşturması yürütülmüştür.

Soruşturma sonucunda polis memuruna dört ay kısa süreli durdurma disiplin cezası verilmiştir.

Polis memuru, disiplin cezasının yeterli delillere dayanmadığını ileri sürerek idari yargıda iptal davası açmıştır.

İlk Derece Mahkemesinin Değerlendirmesi

İdare Mahkemesi, disiplin cezasına dayanak gösterilen olayın yeterince ispatlanmadığını değerlendirmiştir.

Mahkemeye göre disiplin cezası verilebilmesi için isnat edilen fiilin soruşturma raporuyla ortaya konulması ve bu tespitin kesin, inandırıcı ve şüpheden uzak delillere dayanması gerekmektedir.

Ancak somut olayda disiplin cezasının birbirleriyle çelişen ifadeler esas alınarak verildiği anlaşılmıştır.

Bu nedenle mahkeme, disiplin cezasının hukuka aykırı olduğuna karar vererek işlemi iptal etmiştir.

Danıştayın Kararı

Davalı idare, disiplin cezasının hukuka uygun olduğunu ileri sürerek mahkeme kararını temyiz etmiştir.

Danıştay İkinci Dairesi, temyiz incelemesinde ilk derece mahkemesi kararını usul ve hukuka uygun bulmuştur.

İdarenin temyiz istemi reddedilmiş ve disiplin cezasının iptaline ilişkin mahkeme kararı onanmıştır.

Kararın Hukuki Önemi

Bu karar, çelişkili tanık ifadelerine dayanılarak disiplin cezası verilmesi bakımından önemli bir örnektir.

Disiplin soruşturmasında tanık anlatımları arasında farklılıklar bulunması hâlinde, bu farklılıkların olayın esasını etkileyip etkilemediği araştırılmalıdır.

İdarenin, birbirleriyle çelişen ifadeler arasından yalnızca disiplin cezasını destekleyen anlatımları esas alması ve çelişkileri gidermeden karar vermesi, işlemin hukuka uygunluğunu tartışmalı hâle getirebilir.

Özellikle kısa süreli durdurma gibi personelin mesleki durumunu etkileyebilecek disiplin yaptırımlarında, fiilin gerçekleştiğinin somut delillerle ortaya konulması önemlidir.

Danıştayın onadığı mahkeme kararı, çelişkili ifadelerin yeterince değerlendirilmediği bir soruşturmaya dayanılarak disiplin cezası verilemeyeceğini ortaya koymaktadır.  

6. Danıştay: Amirine Saygısızlık İddiası Tanıklarla Doğrulanmayan Polis Memurunun Davası Yeniden Görülecek

Karar Künyesi

Mahkeme: Danıştay 2. Dairesi
Esas No: 2021/
Karar No: 2024/
Karar Tarihi: 12.02.2024
Dava Konusu: Görev sırasında amire saygısızlık nedeniyle verilen üç günlük aylık kesimi disiplin cezasının iptali ve maaş kesintisinin iadesi
Karar Sonucu: Davanın reddine ilişkin ilk derece mahkemesi kararının bozulması ve dosyanın yeniden karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmesi

Olayın Gelişimi

Yozgat İl Emniyet Müdürlüğünde görev yapan polis memuru hakkında, görev sırasında amirine saygısız davrandığı iddiasıyla disiplin soruşturması başlatılmıştır.

Olay, polis memurunun kendisine verilen nöbet görevi hakkında bir meslektaşıyla konuştuğu sırada yaşanmıştır.

Ekip amiri olan komiser yardımcısı, polis memurunun konuşmasına müdahale etmiş ve kendisini uyarmıştır.

Komiser yardımcısı tarafından düzenlenen raporda, polis memurunun uyarıya saygısız ve tehditkâr bir üslupla karşılık verdiği, tartışmanın şubede devam ettiği ve burada da tehdit içerikli sözler söylediği ileri sürülmüştür.

Disiplin soruşturması sonucunda polis memuruna üç günlük aylık kesimi cezası verilmiştir.

Polis memuru ise amirine saygısızlık yapmadığını, yalnızca arkadaşıyla konuştuğunu ve olay sırasında amirinin kendisine bağırdığını savunarak disiplin cezasının iptalini istemiştir.

İlk Derece Mahkemesi Davayı Reddetti

İdare Mahkemesi, soruşturma kapsamında alınan ifadeleri ve dosyadaki diğer belgeleri değerlendirerek polis memurunun amiriyle sözlü tartışmaya girdiği ve saygısız davranışlarda bulunduğu sonucuna ulaşmıştır.

Mahkeme, disiplin cezasını hukuka uygun bularak davanın reddine karar vermiştir.

Polis memuru, isnat edilen eylemin gerçekleşmediğini ve tanık anlatımlarının amirinin iddialarını doğrulamadığını ileri sürerek kararı temyiz etmiştir.

Danıştayın Hukuki Değerlendirmesi

Danıştay İkinci Dairesi, öncelikle disiplin hukukunda kanunilik ilkesine dikkat çekmiştir.

Kararda şu ifadeye yer verilmiştir:

“Kanunsuz suç ve ceza olmaz”

Danıştay, disiplin yaptırımına bağlanan davranışın açık biçimde tanımlanması ve personelin hangi disiplin kuralını ihlal ettiğinin belirlenmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Somut olayda komiser yardımcısının düzenlediği raporda, polis memurunun saygısız ve tehditkâr davrandığı ileri sürülmüştür.

Ancak raporda tanık olarak gösterilen polis memurlarının imzalarının bulunmadığı, soruşturma kapsamında alınan tanık ifadelerinde de davacının saygısız davrandığını doğrulayan herhangi bir beyana yer verilmediği tespit edilmiştir.

Danıştay, bu koşullarda isnat edilen fiilin somut delillerle ortaya konulamadığını değerlendirmiştir.

Danıştayın Bozma Kararı

Danıştay İkinci Dairesi, polis memurunun temyiz istemini kabul ederek davanın reddine ilişkin ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur.

Dosyanın yeniden karar verilmek üzere ilgili İdare Mahkemesine gönderilmesine hükmedilmiştir.

Burada özellikle belirtilmelidir ki Danıştayın verdiği karar, disiplin cezasının doğrudan iptaline ilişkin nihai bir hüküm değil, ilk derece mahkemesinin ret kararının bozulmasıdır.

Bu nedenle kararın sonucu, diğer beş emsal karardan usul bakımından farklıdır.

Kararın Hukuki Önemi

Bu karar, amir tarafından düzenlenen raporun tanık ifadeleriyle doğrulanmaması hâlinde disiplin cezasının hukuki durumunu göstermektedir.

Amirin olay hakkında rapor düzenlemesi, soruşturmanın başlatılmasına neden olabilir. Ancak raporda yer alan iddiaların gerçekleştiği, soruşturma kapsamında toplanan delillerle ortaya konulmalıdır.

Özellikle raporda tanık olarak gösterilen kişilerin ifadelerinin amirin iddialarını doğrulamaması, fiilin sübuta erip ermediği bakımından önemlidir.

Danıştay, somut olayda disiplin cezasına esas alınan saygısızlık iddiasının yeterli delillerle ispatlanmadığını belirleyerek ret kararını bozmuştur.  

Danıştay Kararlarına Göre Amire Saygısızlık Disiplin Cezası Hangi Durumlarda İptal Edilebilir?

İncelenen altı Danıştay kararı birlikte değerlendirildiğinde, amire saygısızlık nedeniyle verilen disiplin cezalarının hukuka uygunluğunun belirlenmesinde bazı ortak ilkelerin öne çıktığı görülmektedir.

Öncelikle disiplin cezasına konu fiilin açık ve somut biçimde belirlenmesi gerekir. Bir polis memurunun amirine saygısızlık yaptığı ileri sürülüyorsa, hangi söz veya davranışın bu nitelikte görüldüğü ortaya konulmalıdır. Genel ve soyut ifadelerle oluşturulan isnatlar, disiplin cezasının hukuka uygunluğunu göstermek bakımından yeterli olmayabilir.

İkinci olarak disiplin soruşturmasının objektif biçimde yürütülmesi gerekmektedir. Soruşturma sırasında yalnızca personelin aleyhine olan delillerin değil, lehine olan bilgi ve belgelerin de toplanması gerekir. Özellikle amir ile personel arasında yaşanan tartışmalarda olayın bütün yönleriyle araştırılması önemlidir.

Üçüncü olarak tanık ifadeleri arasında bulunan çelişkilerin değerlendirilmesi gerekir. Danıştayın 2021/ E., 2023/ K. sayılı kararında da belirtildiği üzere tanık anlatımları disiplin soruşturmasında delil olarak kullanılabilir. Ancak bu ifadelerin olayın oluş şeklini ortaya koyması ve isnat edilen fiili desteklemesi gerekir.

Dördüncü olarak amirin tek taraflı tutanağı, soruşturma kapsamında diğer delillerle birlikte değerlendirilmelidir. Amir tarafından düzenlenen tutanakta saygısızlık yapıldığı belirtilmesi, olayın bu şekilde gerçekleştiğinin tartışmasız biçimde kabul edilmesini gerektirmez.

Beşinci olarak disiplin cezasına konu eylemin ilgili mevzuatta düzenlenen disiplin suçunun unsurlarını taşıması gerekir. Fiilin gerçekleştiği kabul edilse dahi bu fiilin hukuki niteliğinin doğru belirlenmesi ve uygulanacak disiplin hükmüyle ilişkilendirilmesi zorunludur.

Son olarak hukuka aykırı disiplin cezasının iptali hâlinde, işlem nedeniyle ortaya çıkan parasal kayıpların giderilmesi de gündeme gelebilir. Danıştayın 2023/ E., 2024/ K. sayılı kararında, disiplin cezasının iptalinin yanı sıra yoksun kalınan parasal hakların yasal faiziyle ödenmesine ilişkin mahkeme kararı da onanmıştır.

Amirin Tuttuğu Tutanak Tek Başına Disiplin Cezası İçin Yeterli midir?

Emniyet Teşkilatında amirler tarafından düzenlenen tutanaklar, disiplin soruşturmalarında önemli deliller arasında yer almaktadır. Ancak tutanağın hukuki değeri, içeriğine ve diğer delillerle desteklenip desteklenmediğine göre değerlendirilmelidir.

Amirin olayın tarafı olduğu bir uyuşmazlıkta düzenlediği tutanak, doğrudan olayla ilgili bir anlatım içermekle birlikte tarafsızlık ve güvenilirlik yönünden ayrıca incelenebilir.

Özellikle tutanakta olayın yeri, zamanı, kullanılan sözler ve gerçekleştirilen davranışlar açık biçimde belirtilmemişse, disiplin cezasına konu fiilin belirlenmesi güçleşebilir.

Danıştayın 2021/E., 2024/K. sayılı kararında, amire saygısız tavır ve söylemlerde bulunulduğu belirtilmesine rağmen bu davranışların ne olduğunun açıklanmaması önemli bir hukuka aykırılık olarak değerlendirilmiştir.

Benzer şekilde 2023/E., 2024/K. sayılı kararda, tek taraflı tutanakla başlatılan soruşturma kapsamında çelişkili ifadeler ve taraflar arasındaki husumet dikkate alınmış; fiilin yeterli delillerle ispatlanamadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu kararlar, tutanağın varlığından ziyade içeriğinin, somutluğunun ve diğer delillerle ilişkisinin belirleyici olduğunu göstermektedir.

Amire Saygısızlık Disiplin Soruşturmasında Tanık İfadeleri Nasıl Değerlendirilmelidir?

Disiplin soruşturmalarında tanık ifadeleri, olayın aydınlatılması bakımından önemli delillerdir. Bununla birlikte tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde olayın niteliği, tanıkların olayı doğrudan görüp görmediği, ifadeler arasındaki tutarlılık ve diğer delillerle uyum dikkate alınmalıdır.

Danıştayın 2021/E., 2023/K. sayılı kararında, amire saygısızlık fiilinin tanık anlatımlarıyla ortaya konulabileceği kabul edilmiştir.

Ancak aynı kararda tanık ifadelerinin polis memurunun amirine sakin biçimde açıklama yaptığını, amirin ise yüksek sesle bağırdığını göstermesi nedeniyle disiplin cezasına konu fiilin gerçekleşmediği sonucuna ulaşılmıştır.

Buna karşılık 2021/E., 2024/K. sayılı kararda, birbirleriyle çelişen ifadeler esas alınarak verilen disiplin cezasının iptaline ilişkin karar onanmıştır.

2021/E., 2024/K. sayılı kararda ise amirin raporunda tanık olarak gösterilen kişilerin ifadelerinin saygısızlık iddiasını doğrulamaması, bozma kararının gerekçeleri arasında yer almıştır.

Dolayısıyla tanık ifadeleri, yalnızca sayısal çoğunluklarına göre değil, içeriklerine ve ispat güçlerine göre değerlendirilmelidir.

Amirle Tartışmak Her Zaman Disiplin Suçu mudur?

Amir ile personel arasında yaşanan her görüş ayrılığı veya tartışma, kendiliğinden amire saygısızlık disiplin suçunu oluşturmaz.

Disiplin hukuku bakımından belirleyici olan, tartışmanın varlığından ziyade tartışma sırasında gerçekleşen somut söz ve davranışlardır.

Personelin kendisine verilen göreve ilişkin açıklama istemesi, yaşadığı bir sorunu dile getirmesi veya kendisine yönelik davranışa ilişkin değerlendirmede bulunması ile hakaret, tehdit veya saygısızlık niteliğindeki davranışlar birbirinden ayrılmalıdır.

Bununla birlikte kullanılan sözlerin içeriği, ses tonu, davranışın gerçekleştiği ortam ve olayın bütün koşulları, disiplin hukuku açısından farklı sonuçlar doğurabilir.

Danıştay kararlarında da bu nedenle olayın yalnızca taraflar arasında tartışma yaşandığı şeklinde özetlenmesi yeterli görülmemiş; isnat edilen saygısızlık fiilinin gerçekleşip gerçekleşmediği araştırılmıştır.

Özellikle disiplin soruşturması sırasında personelin savunmasının alınması, tanık ifadelerinin değerlendirilmesi ve çelişkilerin giderilmesi, hukuka uygun karar verilmesi bakımından önem taşımaktadır.

Amire Saygısızlık Disiplin Cezasına Karşı İptal Davası Açılabilir mi?

Amire saygısızlık nedeniyle verilen disiplin cezaları, idari işlem niteliğinde olduğundan kanunda öngörülen koşullar çerçevesinde idari yargı denetimine tabidir.

Disiplin cezasına karşı açılan iptal davasında mahkeme, işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları bakımından hukuka uygunluğunu inceleyebilir.

Bu kapsamda disiplin soruşturmasının usulüne uygun yürütülüp yürütülmediği, personelin savunma hakkının korunup korunmadığı, isnat edilen fiilin ispatlanıp ispatlanmadığı ve uygulanan yaptırımın ilgili mevzuata uygun olup olmadığı değerlendirilir.

İptal davasında özellikle soruşturma raporu, disiplin kurulu kararı, olay tutanakları, tanık ifadeleri, personelin savunması ve varsa diğer maddi deliller önem taşır.

İncelenen Danıştay kararlarında da disiplin cezalarının hukuka uygunluğu, büyük ölçüde isnat edilen fiillerin yeterli delillerle ortaya konulup konulmadığı üzerinden değerlendirilmiştir.

Disiplin cezasına karşı başvurulabilecek idari itiraz yolları ve dava açma süreleri ise işlemin niteliğine ve uygulanacak mevzuata göre ayrıca belirlenmelidir.

Bu nedenle disiplin cezasının tebliğinden sonra sürelere dikkat edilmesi ve somut olayın hukuki durumunun değerlendirilmesi önemlidir.

Disiplin Cezası İptal Edilirse Maaştan Kesilen Para Geri Alınabilir mi?

Amire saygısızlık nedeniyle verilen disiplin cezasının iptali, işlem nedeniyle ortaya çıkan mali kayıpların giderilmesini de gündeme getirebilir.

Özellikle aylıktan kesme cezası uygulanmışsa, hukuka aykırı işlem nedeniyle maaştan kesilen tutarın iadesi talep edilebilir.

Danıştay İkinci Dairesinin 2023/E., 2024/K. sayılı kararında bu konu somut biçimde ele alınmıştır.

Söz konusu uyuşmazlıkta İdare Mahkemesi, polis memuruna verilen disiplin cezasını iptal etmiş ve işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar vermiştir.

Danıştay da bu kararı onamıştır.

Bununla birlikte her disiplin cezasının iptalinde aynı parasal sonuçların kendiliğinden doğduğu söylenemez. İade ve tazminat talepleri, işlemin niteliğine, ortaya çıkan zarara ve davada ileri sürülen taleplere göre değerlendirilmelidir.

7068 Sayılı Kanun Bakımından Amire Saygısızlık Disiplin Cezası

İncelenen altı Danıştay kararında, uyuşmazlık konusu olayların gerçekleştiği tarihlerde uygulanan Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü hükümleri esas alınmıştır.

Bununla birlikte Emniyet Teşkilatının disiplin rejimi zaman içerisinde değişmiş ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun yürürlüğe girmiştir.

Bu nedenle eski disiplin mevzuatına ilişkin Danıştay kararlarının güncel uyuşmazlıklarda değerlendirilmesinde, yürürlükteki kanun hükümlerinin ayrıca incelenmesi gerekir.

Bununla birlikte disiplin hukukunun temel ilkeleri bakımından söz konusu kararların önemi devam etmektedir.

Özellikle disiplin cezasına konu fiilin somut olarak belirlenmesi, isnadın delillerle ispatlanması, personelin lehine ve aleyhine olan delillerin değerlendirilmesi ve idari işlemin yargısal denetime elverişli gerekçelere dayanması, güncel disiplin uyuşmazlıklarında da önem taşıyan konulardır.

Dolayısıyla 7068 sayılı Kanun kapsamında amire saygısızlık disiplin cezası değerlendirilirken, yalnızca amirin şikâyeti veya tutanağı değil, olayın bütün koşulları ve soruşturma dosyasındaki deliller birlikte incelenmelidir.

Sonuç: Amire Saygısızlık İddiası Somut Delillerle İspatlanmalıdır

Danıştay İkinci Dairesinin incelenen altı emsal kararı, Emniyet Teşkilatında amire saygısızlık nedeniyle verilen disiplin cezalarının hukuka uygunluğunun değerlendirilmesinde önemli ilkeler ortaya koymaktadır.

Kararlarda özellikle, disiplin cezasına konu fiilin soyut iddialarla değil, somut ve hukuken geçerli delillerle ortaya konulması gerektiği vurgulanmaktadır.

Amirin tuttuğu tutanağın içeriği, tanık ifadelerinin güvenilirliği, taraflar arasındaki ilişkiler, olayın gerçekleşme koşulları ve personelin savunması, disiplin soruşturmasının sonucunu etkileyebilecek önemli unsurlardır.

İncelenen kararlardan beşinde disiplin cezasının iptaline ilişkin ilk derece mahkemesi kararları Danıştay tarafından onanmış; birinde ise disiplin cezasını hukuka uygun bulan ret kararı bozularak dosya yeniden karar verilmek üzere mahkemesine gönderilmiştir.

Bu kararlar, amire saygısızlık iddiasının disiplin soruşturması yapılmasını gerektirebileceğini, ancak disiplin cezası verilmesi için isnat edilen fiilin gerçekleştiğinin ve ilgili disiplin hükmünün unsurlarının oluştuğunun hukuken ortaya konulması gerektiğini göstermektedir.

Sonuç olarak, polis memuruna amire saygısızlık nedeniyle verilen disiplin cezası, somut delillere dayanmaması, soruşturmanın eksik yürütülmesi veya fiilin hukuki niteliğinin doğru belirlenmemesi hâlinde idari yargı denetimi sonucunda iptal edilebilir.

Av. Zafer DEMİRÇİ
ZFR Hukuk ve Danışmanlık